Dutch English French Spanish

Taxi Den Haag naar Valkenburg (L)

Taxi Den Haag naar Valkenburg (LimburgsValkeberg of VallekebergFransFauquemont) is een stad in de Nederlandse gemeenteValkenburg aan de Geul, gelegen in het Zuid-LimburgseHeuvelland. Valkenburg is de grootste kern en naamgever van deze gemeente. De plaats Valkenburg omvat ook de ooit als aparte dorpen beschouwde woonwijken BroekhemNeerhem en Sint Pieter, terwijl ook de iets verder weg gelegen buurtschappen Emmabergen Heek tot de kern Valkenburg gerekend worden. Valkenburg heeft een sterk toeristisch karakter

Geschiedenis[]

Al vele duizenden jaren voor de christelijke jaartelling was er sprake van menselijke bewoning in de Geulvallei. Talrijke gevonden gebruiksvoorwerpen en diverse fundamenten van bouwwerken zijn het bewijs van een vrij intensieve bewoning in de Romeinse tijd. Ten noorden van Valkenburg, uitkijkend over het Geuldal lagen enkele villae rusticae: de Romeinse villa Valkenburg-Vogelenzang, de Romeinse villa Valkenburg-Bosstraat en deRomeinse villa Valkenburg-Heihof. De laat-Romeinse wachtpost op de Goudsberg kondigde het einde van de Romeinse en het begin van de Frankische tijd aan.

Het eerste deel van de naam Valkenburg verwijst waarschijnlijk naar de middeleeuwse valkerij, de jacht met valken, die in de middeleeuwen populair was bij de adel. Het toponiem burg was oorspronkelijk hetMiddelnederlandse woord voor vesting, maar heeft daarnaast ook de betekenis van burcht of kasteel en van stad. De eerste schriftelijke vermelding van de naam Valkenburg dateert van 1041. In dat jaar schonk de Duitsekoning Hendrik III een aantal dorpen aan zijn nicht Irmgard. De oorkonde draagt de datum 15 februari 1041 en de naam Falchenberch is duidelijk leesbaar.[1]

Waarschijnlijk was het Gosewijn I van Valkenburg, die op de Heunsberg het eerste kasteel van Valkenburg bouwde en van daaruit de stad en het Land van Valkenburg bestuurde. Geleidelijk groeide aan de voet van de Heunsberg een nederzetting, die echter in alle opzichten afhankelijk was van de hooggelegen burcht. De heren van Valkenburg bezaten onder meer het patronaatsrecht van de kerk van Valkenburg en zorgden voor het onderhoud van de verdedigingswerken. Belegeringen en veroveringen kenmerken de geschiedenis van Valkenburg. Zo werd in 1327 tijdens een belegering door hertog Jan III van Brabant de Geul afgedamd en het stadje onder water gezet.

Leden van het huis Valkenburg-Heinsberg speelden een belangrijke rol in de West-Europese geschiedenis. Twee leden van de familie bekleedden de belangrijke post vanaartsbisschop en keurvorst van KeulenFilips I van Heinsberg en Engelbert II van ValkenburgGosewijn III was een belangrijk bondgenoot en krijgsheer in dienst van keizer Frederik I Barbarossa bij diens Italië-campagnes, Walram de Rosse geldt als een van de helden van de Slag bij Woeringen en Walrams zuster Beatrix van Valkenburg, getrouwd met Richard van Cornwall, bracht het zelfs tot Rooms-Duits koningin. In 1352 stierf de Valkenburgse dynastie uit. Toch bleef het Land van Valkenburg als één van de drie landen van Overmaze, min of meer zelfstandig onder Brabants toezicht. In latere jaren waren de drossaarden namens de Hertog van Brabant verantwoordelijk voor onder andere de inning van belastinggelden en de instandhouding van het kasteel en de stadsmuren. De drossaard Dirk van Pallandt zorgde er in 1465 voor dat het beleg door de Luikenaren kon worden afgeslagen.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog vonden diverse belegeringen van het Geulstadje plaats, waarvan de bloedigste in 1636 aan ca 50 burgers het leven kostte. In 1644 werd in Valkenburg het simultaneum ingevoerd, wat inhield dat de kerk vanaf dat moment gedeeld moest worden door rooms-katholieken en protestanten. Bij de Vrede van Münster van 1648 werd er geen overeenstemming bereikt over het Land van Valkenburg. Pas in 1661 sloten de Republiek der Verenigde Nederlanden en Spanje het Partagetractaat, waarin de landen van Overmaze werden verdeeld in een Staatse partage en een Spaanse partage. Terwijl het kasteel en de stad Valkenburg Staats werden, bleven de naburige dorpen SibbeOud-Valkenburg,StruchtSchin op Geul en het Kasteel Oost onder Spaans bestuur. De Geul vormde aan de noordkant van het stadje de grens tussen de twee partages en op het zogenaamde Geuleiland, direct buiten de Geulpoort, verrees in 1661 het Spaans Leenhof. In 1785 sloten de Staten-Generaal en de Oostenrijkse Habsburgers het Tractaat van Fontainebleau, waarbij de eerdergenoemde dorpen Staats werden.

Van het kasteel is thans niet meer dan een ruïne over. In het rampjaar 1672 werd het verwoest door terugtrekkende Hollandse troepen, die wilden voorkomen dat de oprukkende Fransen er gebruik van konden maken. Slechts twee stadspoorten (de Berkelpoort en de Grendelpoort) en een deel van de stadswallen overleefden de vernietiging. Valkenburg was vanaf dat moment niet langer vestingstad, maar behield in bestuurlijk opzicht een zeker belang. Behalve het eerder genoemde Spaans Leenhof, zetelde in het landhuis in de Grotestraat de Staatse rechtbank, waar in de 18e eeuw onder andere strafprocessen werden gevoerd tegen de bende der Bokkenrijders. Een plaquette aan de muur van het streekmuseum, dat op de plaats van het landhuis ligt, herinnert aan deze periode.

Rond het midden van de negentiende eeuw ontwikkelde zich een nieuwe bron van inkomsten in het tot dan toe voornamelijk agrarisch georiënteerde stadje. De opening van de spoorlijn Aken - Maastricht in 1853 met hetStation Valkenburg (het oudste nog in gebruik zijnde stationsgebouw van Nederland) was een belangrijke stap op weg naar ontsluiting van het tot dan toe betrekkelijk geïsoleerde gebied voor het toerisme. Om de toeristen beter van informatie te voorzien en voor aanvullende activiteiten te zorgen, werd in 1885 in Valkenburg de allereerste VVV van Nederland opgericht.

Tot ver in de 20e eeuw behoorden huizen direct buiten de stadsmuur van Valkenburg gelegen tot andere gemeenten en parochies. Zo behoorden de huizen buiten de Grendelpoort tot de parochie en gemeente Berg en Terblijt. De wijk Neerhem buiten deBerkelpoort behoorde tot 1948 tot Oud-Valkenburg. Bij de bevrijding door de Amerikanen in september 1944 werden in Valkenburg grote verwoestingen aangericht, waarbij onder andere alle Geulbruggen werden opgeblazen. In de jaren na de Tweede Wereldoorlogontwikkelde het toerisme in Valkenburg zich voorspoedig, wat in de jaren 1970 zelfs tot ongewenste uitwassen leidde door de aanwezigheid van grote groepen (vooral jonge) toeristen in de zomermaanden. De daarop volgende achteruitgang in bezoekersaantallen leidde tot een heroriëntering en het inzetten op hoogwaardige vormen van toerisme.

Bezienswaardigheden[]

Monumenten[]

Een deel van het centrum van Valkenburg geniet bescherming als rijksbeschermd gezicht Valkenburg. Binnen dit gebied, maar ook buiten het centrum, liggen een groot aantal rijksmonumenten.

 Zie Lijst van rijksmonumenten in Valkenburg (Limburg) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Verdedigingsbouwwerken[]

In het centrum van Valkenburg liggen een aantal bouwwerken die van strategisch belang waren voor de hoofdstad van het Land van Valkenburg, onder andere de ruïne van het Kasteel Valkenburg (de enige hoogteburcht in Nederland), het Kasteel Den Halder (oorspronkelijk een middeleeuwse vestingtoren, later verbouwd tot kasteelachtig huis), een deel van de middeleeuwse stadsmuur (in het Den Halderpark), de twee stadspoorten Berkelpoort en Grendelpoort. Deze laatste poort is in 2014 gerestaureerd en deels herbouwd, terwijl in hetzelfde jaar ook de reconstructie van de verdwenen Geulpoort is begonnen.

Kerken, kloosters en andere religieuze bouwwerken[]

De rooms-katholiekeH.H. Nicolaas en Barbarakerk is een gotische kerk met een romaanse toren, die eind 19e eeuw door Pierre Cuypers aanzienlijk werd vergroot. De kerk wordt ook wel "oude kerk" genoemd, ter onderscheiding van de "nieuwe kerk", de kerk van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand uit 1961. In de wijk Broekhem staat de Sint-Jozefkerk, een ontwerp van Alphons Boosten uit 1931. Aan de Plenkertstraat staat het voormalige Hervormde kerkje van Valkenburg, dat thans dienst doet als restaurant. De protestantse gemeente van Valkenburg kerkt nu in de Kloosterkerk, de kapel van het voormalige Franciscanessenklooster. Dit klooster, evenals dat van de Paters H.H. Harten (ofwel "paters van de Cauberg") en het voormalig jezuïetenklooster (later Jozefklooster) zijn monumentale gebouwen, die getuigen van het rijke roomse leven in het Geulstadje en waarvoor thans andere bestemmingen gezocht worden. Zeer bijzonder is de Begraafplaats Cauberg, terrasvormig aangelegd op de steile helling van de Cauberg, met onder andere voor Nederland unieke galerijgraven en een viertal grafmonumenten die de status van rijksmonument bezitten. Andere religieuze monumenten in Valkenburg zijn de Lourdesgrot op de Cauberg, de Romeinse Katakomben en de kluis op de Schaelsberg.