Dutch English French Spanish

Basel (via Arnhem-autobaan)

Bazel of Basel is een stad in het noordwesten van Zwitserland, op het drielandenpunt met Frankrijk en Duitsland. De stad ligt aan de Rijn, de Birs komt in Bazel in de Rijn uit.

Bazel telt circa 173.000 inwoners (juni 2013), waarmee het naar inwonertal de derde stad van Zwitserland is. De hele agglomeratie, die ook Franse: Saint-Louis en Duitse steden: Weil am RheinLörrach omvat, telt ongeveer 830.000 inwoners (2004). De stad Bazel beslaat vrijwel geheel het kanton Basel-Stadt. In het oosten van het stadskanton liggen, op circa 450 meter hoogte, de meer landelijke gemeenten Riehen en Bettingen. De officiëel gesproken taal is het Duits. In Basel wordt echter voornamelijk Bazelduits gesproken, het enige Nederalemannische dialect dat in Zwitserland wordt gesproken, en dat voor Nederlanders lastig verstaanbaar is. Bazel is een belangrijk cultureel centrum binnen Zwitserland. Er bevindt zich het hoofdkantoor van de Bank for International Settlements, een internationale centrale bank, die sinds 1977 in de 'BIZ-Turm' is gevestigd. Het is een opvallend bruinkleurige, ronde nogal robuuste kantoortoren van 70 meter hoog bij het station SBB.

Geschiedenis

Al in 374 na Christus werd melding gemaakt van een nederzetting aan de Rijn, Basilea. In 740 werd Bazel bisschopsstad. Vooral door hun macht maakte Bazel een stormachtige ontwikkeling door. Het grondgebied werd met grote landerijen en velden uitgebreid. Uiteindelijk ontstond een gebied waarin stad en land Bazel werden genoemd en werd er gesproken over Basel-Stadt, Bazel-Stad, en Basel-Landschaft, 'Bazel-Land'.

Op 18 oktober 1356 liep de stad door een aardbeving forse schade op. In 1417 woedde in Bazel een grote stadsbrand.

Van 1431 tot 1449 vond het Concilie van Bazel plaats. In 1501 trad Bazel toe tot het Oude Eedgenootschap als kanton Bazel. In 1833 waren stad en land het oneens over diverse regelingen zodat het land zich van de stad afscheidde. Vanaf dat moment zijn Bazel-Stad en Basel-Landschaft zogenaamde halfkantons in Zwitserland.

Stadsbeeld

Bazel ligt aan weerszijden van de Rijn, op de linkeroever ligt Groot Bazel en op de rechteroever Klein Bazel. De twee stadsdelen worden door vijf bruggen met elkaar verbonden, waarvan één spoorbrug. De Mittlere Rheinbrücke is de bekendste.

Groot-Bazel herbergt het historische stadscentrum met de 12e-eeuwse Munster van Bazel als belangrijke blikvanger. De Marktplatz met het gotische stadhuis en Jugendstilpanden behoort tot de belangrijkere pleinen. Een ander markant plein is de Barfüsserplatz: lokaal Barfi genoemd. Het plein ontleent zijn naam aan de Franciscanen, die hier ooit hun klooster hadden en blootsvoets, ofwel barfuss rondliepen. De woonwijken in Groot Bazel hebben een groen, parkachtig karakter.

Noemenswaardig is ook nog de markante, neogotische evangelische Elisabethenkirche uit 1865 in het centrum van de stad. De toren is ruim 70 m hoog, op 52 m hoogte bevindt zich een smal uitzichtplatform dat via 228 treden te bereiken is. Rond 1968 dreigde sloop van de kerk ten gunste van een parkeergarage. Na de bouw van de Lukaskirche in 1973 verloor de Elisabethenkerk als godshuis haar functie. Nieuwbouw van het Stadstheater aldaar in 1975 veranderde de directe omgeving ingrijpend. Rond 1992 werd de kerk gerestaureerd. Sinds 1994 is ze een 'Offene Kirche' met beneden een klein café en wordt ze gebruikt voor talloze ook niet-kerkelijke activiteiten en doeleinden.

In Kleinbasel, ten noorden en oosten van de Rijn, is het stadsbeeld wat rommeliger en meer industrieel. Deze eigenschappen maken Klein-Bazel een populair stadsdeel onder jongeren voor zowel wonen als uitgaan. In Kleinbasel bevindt zich ook de Messe, waar jaarlijks vele grote tentoonstelling worden georganiseerd, waaronder Art Basel. Voornamelijk aan de oevers van de Rijn tot in de voorsteden, zoals Kleinhüningen tegen Duitsland aan, liggen uitgestrekte industrieterreinen. Er bevinden zich in Kleinbasel enkele hoge kantoorgebouwen, zoals de 105 m hoge Messeturm (2003) met 31 etages en de 178 m hoge Roche-Turm (2015) met 41 etages. De laatste is thans Zwitserlands hoogste gebouw.

Moderne architectuur

Bazel is een van de belangrijkste Europese centra voor hedendaagse architectuur. Het Bazelse architectenduo Herzog & de Meuron won in 2001 de Pritzker Prize, die als de Nobelprijs voor de architectuur wordt beschouwd. Ze ontwierpen onder andere het museum Tate Modern in Londen, de Prada-winkel in Tokio en het Olympisch stadion voor de Spelen van 2008 in Peking.

Enkele voorbeelden van hedendaagse architectuur in Bazel met het ontstaansjaar en de naam van de respectievelijke ontwerper(s):

  • 1995: Bankgebouw Aeschenplatz - Mario Botta
  • 1996: Museum Tinguely - Mario Botta
  • 1997: Fondation Beyeler - Renzo Piano
  • 1999: Peter-Merian-Haus - Hans Zwimpfer, met façades van beeldend kunstenaar Donald Judd
  • 2003: Messeturm - Morger Degelo Marques
  • 2005: Kantoorgebouw Elsässertor - Herzog & de Meuron
  • 2005: Kantoorgebouw Novartis - Diener, Federle en Wiederin

Op het terrein van meubelfabrikant Vitra in de Duitse plaats Weil am Rhein, in de agglomeratie van Bazel, liggen verder belangrijke gebouwen van o.a. Zaha HadidFrank GehryTadao Ando en Álvaro Siza.